Umjetnost 17. i 18. stoljeća u Dalmaciji

Umetnost 17. i 18. veka u Dalmaciji (1956) je fundamentalno i pionirsko delo u hrvatskoj istoriografiji umetnosti. Autor, tada mladi istoričar umetnosti iz Splita (1922–1998), u njemu je sumirao sistematska istraživanja baroknog perioda na istočnoj obali Jadrana, koja je kasnije proširio u čuvenoj studiji Barok u Dalmaciji (1982).

Knjiga pruža pregled arhitekture, vajarstva i slikarstva 17. i 18. veka u Dalmaciji, od Dubrovnika i Kotora na jugu do Zadra i ostrva na severu. Prijatelj analizira uticaj Venecije i kontrareformacije, ali posebnu pažnju posvećuje lokalnim majstorima i specifičnom dalmatinskom izrazu baroka – često skromnijem, funkcionalnijem i prilagođenijem lokalnim uslovima u poređenju sa raskošnim italijanskim barokom.

U arhitekturi se obrađuju crkve, manastiri, palate i utvrđenja nakon zemljotresa i ratova, sa akcentom na majstore poput Ivana Skoke i drugih lokalnih graditelja. U vajarstvu je istaknut rad lokalnih klesara, oltara i skulptura, dok slikarstvo obuhvata mletačke uticaje, radove lokalnih majstora i specifične ciklusne slike i oltarske slike.

Prijateljev pristup je naučno precizan, ali i živahan — zasnovan je na arhivskim istraživanjima, terenskom radu i atribucijama koje su prvi put pravilno odredile mnoga umetnička dela. Knjiga je opremljena visokokvalitetnim ilustracijama (urednik Grgo Gamulin, ilustracije Ljubo Babić), što je u to vreme bilo izuzetno važno za vizuelno bogat prikaz materijala.

Ovo izdanje iz 1956. godine smatra se ključnim sinteznim delom koje je postavilo temelje za dalja istraživanja baroka u Dalmaciji. Danas je traženo među kolekcionarima, istoričarima umetnosti i ljubiteljima dalmatinske kulturne baštine. Predstavlja neophodno štivo za razumevanje perioda u kome se dalmatinska umetnost kretala između mletačke metropole, lokalne tradicije i novih duhovnih struja kontrareformacije.