Od pozornice do prijestolja: Roman o Katarini Schratt

Job Paal (mađ. Jób Paál, 1888–1962), mađarski novinar i publicista, pisao je popularnu fikciju i romane sa istorijsko-romantičarskim temama. U ovom delu bavi se životom Katarine Šrat (1853–1940), poznate austrijske glumice iz Beča, koja je postala najbliža prijateljica i dugogodišnja ljubavnica cara Franca Jozefa I nakon smrti carice Elizabete (Sisi).

Roman prati njen uspon od skromne glumačke karijere na bečkoj sceni do bliskog boravka na carskom dvoru. Paal prikazuje ljubavnu vezu između cara i glumice, dvorske intrige, dvorski život u Šenbrunu i Bad Išlu, i emocionalne sukobe na pozadini strogog protokola Habzburške monarhije. Knjiga ističe romantiku, humanost cara i Šratovu šarmantnu, veselu ličnost, koja je pružala utehu caru tokom teških godina.

Stil je tipičan za popularnu istorijsku fikciju 1930-ih/1940-ih: dinamičan, emotivan, sa naglaskom na ljubavi, strasti i istorijskoj atmosferi, bez većih književnih pretenzija. Autor koristi istorijske činjenice, ali ih slobodno oblikuje u romantičnu priču privlačnu široj publici.

Ovo osiječko izdanje iz 1940. godine savršeno ilustruje izdavačku politiku Hrvatskog lista – objavljivali su lagane, zabavne i istorijsko-romantične romane koji su bili široko čitani u provinciji. Knjiga je objavljena baš godine kada je Katarina Šrat umrla, što je verovatno doprinelo interesovanju.

Danas je ovo izdanje redak antikvarni primerak, tražen među kolekcionarima stare popularne literature i onima koji su zainteresovani za habzburške teme. Predstavlja klasičan primer lagane istorijske fikcije koja je, u međuratnom i ratnom periodu, pružala bekstvo u romantični svet evropskih dvorova i velikih ljubavi.