Junačke narodne pjesme: Hrvatske i srpske

Knjiga Junačke narodne pesme – hrvatske i srpske izašla je u dva izdanja, 1925. i u proširenom izdanju 1929. Priredio dr. Milan Strašek (1887–1937), hrvatski lingvista, etnolog i profesor iz Dugog Sela/Oborova, poznat po svom radu na dijalektologiji, zaštiti hrvatskog jezika i polemici od plagijata u nauci.

Zbirka okuplja epske (junačke) narodne pesme zajedničke južnoslovenske usmene tradicije, sa akcentom na hrvatske i srpske varijante. Sadrži poznate cikluse i motive: kosovske pesme, priče o Kraljeviću Marku, Mrnjavčevićima (npr. Ženidba kralja Vukašina), hajducima, Ivi Senković, Stojanu Jankoviću, Mustafa-begu itd. Tu su i balade poput Nezahvalni sinovi i pesme o ženidbama junaka i sukobima vitezova sa Turcima. Pesme su snimljene na izvornom jeziku sa karakterističnim tenorom, formulama i epskom stilistikom.

Strašek je knjizi dodao opširan uvod (str. III–KSKSII) o narodnoj pesmi – njenom nastanku, razvoju, poetici, ulozi u kulturi i istorijskom kontekstu. U uvodu se ističe vrednost usmene književnosti kao izvora identiteta i etičkih uzora (herojstvo, čast, odanost). Zbornik je namenjen školskoj i prosvetnoj publici, u okviru književnih edicija za srednje škole, u cilju očuvanja i popularizacije tradicije za vreme Kraljevine SHS/Jugoslavije.

Danas je to retka antikvarna knjiga, koja predstavlja važan primer hrvatskog pristupa zajedničkoj epskoj baštini – bez jedinstvenog brisanja razlika, ali uz poštovanje hrvatskih i srpskih varijanti. Strašekovo delo odražava njegovo šire interesovanje za jezik, folklor i očuvanje kulturnog nasleđa.

Knjiga je i danas korisna za proučavanje usmene književnosti, epske poetike i južnoslovenske mitologije. Pokazuje kako su junačke pesme oblikovale kolektivno pamćenje naroda kroz vekove otpora i junaštva.