Izvješća iz Tarahumare

Ratkaj, školovani matematičar i filozof, napustio je akademsku karijeru i otišao u Novi svet 1678. godine. Nakon putovanja preko Atlantika i Meksika, stigao je u region Tarahumara (današnja Čivava) 1680. godine, gde je radio kao misionar među Indijancima Tarahumara (Raramuri) do svoje smrti 1683. godine u misiji Hesus Karičik (verovatno otrovan).

Prvi izveštaj opisuje dugo putovanje: od Evrope preko Atlantika, Vera Kruza, Meksiko, do severnih misija – sa izveštajima o brodolomima, španskoj kolonijalnoj vladavini i opasnostima.

Drugi i treći (najvažniji) izveštaji detaljno opisuju geografiju Tarahumara: planine Sijera Madre Oksidental, kanjone (barankas), reke, klimu, mineralne resurse (srebro), faunu i floru. Ratkaj je bio prvi Evropljanin koji je precizno mapirao region – njegova mapa iz 1683. godine prikazuje misije, španska utvrđenja i indijanska naselja.

Najvredniji etnografski delovi su: opis Tarahumara – njihova fizička izdržljivost (poznati ultramaratonci), odeća, kuće (pećine i kolibe), običaji, plesovi, rituali (sa pejotom i alkoholom), porodični život, ratovanje, verovanja (mešavina animizma i hrišćanstva), jezik i društvena struktura. Ratkaj ih prikazuje kao blage, gostoljubive, ali i tvrdoglave prema hristijanizaciji – kritikuje španske koloniste zbog eksploatacije i nasilja.

Izveštaji su pisani u baroknom stilu: objektivno, naučno, sa misionarskim žarom, ali i realističnim osvrtima na teškoće misije (bolesti, pobune, izolacija). Ratkaj umire mlad (36 godina), verovatno kao žrtva zavere protiv misionara.

Knjiga (sa uvodnom studijom Mije Korade) je važan izvor za istoriju Meksika, etnologiju Tarahumara i hrvatske doprinose istraživanju Novog sveta – prvi detaljni evropski opis ovog naroda i regiona.