Rapalski ugovor 12. novembra 1920.: zbirka dokumenata

Rapalski ugovor, 12. novembar 1920: Zbirka dokumenata je važna publikacija koju je odabrao i uredio Vojislav M. Jovanović. Knjižica sadrži 65 originalnih dokumenata vezanih za potpisivanje Rapalskog ugovora.

Rapalski ugovor je zaključen 12. novembra 1920. godine u Rapalu (blizu Đenove) između Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i Kraljevine Italije. Njime je rešeno takozvano jadransko pitanje nakon Prvog svetskog rata i Pariske mirovne konferencije. Italija je dobila Trst, Goricu, Gradišku, Istru (uglavnom), Zadar, ostrva Cres, Lošinj, Lastovo i Palagružu, dok je stvorena Slobodna Država Rijeka. Sporazum je bio rezultat pritiska Italije i bio je nepovoljan za jugoslovensku stranu, koja je morala da prihvati italijanske zahteve pod pretnjom jednostranog nametanja granica prema Londonskom sporazumu iz 1915. godine.

Zbirka pruža hronološki i tematski pregled: diplomatsku prepisku, pripreme za pregovore, sam tekst sporazuma, antihabzburšku konvenciju i prateće sporazume. Dokumenti su uglavnom diplomatske note, izveštaji, predlozi i zvanični tekstovi, što pruža uvid u tok pregovora od okupacije Rijeke (d’Anuncio) do konačnog potpisivanja. Glavni jugoslovenski pregovarači bili su Milenko Vesnić, Ante Trumbić i Kosta Stojanović, a italijanski Đovani Đoliti, Karlo Sforca i Ivanoe Bonomi.

Izdanje je nastalo u duhu jugoslovenske istoriografije posle Drugog svetskog rata, sa ciljem dokumentovanja teritorijalnih gubitaka i italijanskih ekspanzionističkih težnji na istočnoj obali Jadrana. Koristan je kao izvorni materijal za istraživače međuratne diplomatije, jugoslovensko-italijanskih odnosa i hrvatsko-slovenačkog graničnog pitanja. Danas se smatra klasičnom zbirkom za proučavanje Rapalskog ugovora i često se citira u naučnim radovima.

Stil uređivanja je naučno objektivan za to vreme, sa minimalnim komentarima, usmeren na autentične dokumente. Knjiga predstavlja važan doprinos arhivskoj dostupnosti materijala o jednom od najkontroverznijih mirovnih ugovora posle 1918. godine.