Omer-paša Latas u Bosni 1850.–1852.
Omer-paša Latas u Bosni 1850–1852 je istorijska monografija bosansko-hercegovačkog pisca, dramskog pisca i publiciste Ahmeda Muradbegovića (1898–1977), objavljena 1944. godine u izdanju Matice hrvatske.
Muradbegović, poznat po svojim dramama iz bosanskog života („Na Božjem putu“, „Ljubav u planini“) i kasnijem romanu „Ponos“ (posthumno 2004), ovde se okreće istorijskoj prozi: knjiga je sažet, pristupačan prikaz dvogodišnjeg mandata Omer-paše Latasa (Mihailo Latas, 1806–1871) u Bosni – Srbina po rođenju koji je prebegao u Osmansko carstvo, gde je postao jedan od najkontroverznijih i najefikasnijih osmanskih vojskovođa i reformatora.
Radnja se fokusira na period 1850–1852, kada je Porta poslala Omer-pašu da „smiri“ Bosnu: suzbije pobune, slomi otpor lokalnih begova i aga (muslimanskih vođa), sprovede centralizujuće reforme Tanzimata i učvrsti sultanovu vlast. Autor opisuje Latasa kao nemilosrdnog, ali efikasnog „čistača“ – čoveka koji je sistematski uklanjao bosansko-muslimanske elite (pogubljenja, progoni, konfiskacije), što je označilo početak dugoročnog slabljenja tradicionalne bosanske aristokratije. Knjiga predstavlja scene sukoba, pregovora, vojnih kampanja (npr. protiv hercegovačkih i posavskih ustanika), ali i širi kontekst: otpor reformama, ulogu hrišćanskog stanovništva, ulogu propagande i unutrašnjih podela.
Muradbegović piše iz perspektive bosanskog muslimana 20. veka - sa dozom kritike prema osmanskoj centralizaciji koja je oslabila lokalnu autonomiju, ali i sa razumevanjem neophodnosti reformi u doba slabljenja Carstva. Tekst je narativan, živopisan, sa elementima pripovedanja (dijalozi, anegdote), ilustrovan portretima, pejzažima i istorijskim prikazima. Nije reč o suvoj istoriografiji, već o popularno-naučnom prikazu koji je trebalo da probudi interesovanje za bosansku prošlost u ratnom i posleratnom periodu.
Jedan primjerak je u ponudi
